Đất khô nuôi lớn cơn nóng: châu Âu đối mặt khủng hoảng nước kéo dài đến 2030

Châu Âu năm nay không chỉ nóng, mà nóng theo cách tự nuôi dưỡng chính nó. Cơ chế đứng sau đợt nóng thứ năm mà CBS News ghi nhận không phải một hiện tượng thời tiết đơn lẻ, mà là một vòng phản hồi: đất khô làm mất khả năng làm mát tự nhiên, khiến nhiệt càng dễ tích tụ, và nhiệt lại làm đất khô thêm. Samantha Burgess, phụ trách chiến lược khí hậu tại Trung tâm Dự báo Thời tiết Hạn vừa châu Âu, mô tả đây là ví dụ rõ ràng cho thấy nóng và hạn đang củng cố lẫn nhau.

Con số đằng sau cái nóng kỷ lục

Nhiệt độ trung bình tháng 6 và tháng 7 ở Tây Âu đạt mức cao chưa từng có, vượt kỷ lục của năm 2022. Ở cấp độ đất đai, độ ẩm đất tại Tây Âu tháng 7/2026 thấp hơn đáng kể so với tháng 7/2022 — tức là thấp hơn cả đợt hạn nghiêm trọng gần nhất mà châu lục này từng trải qua. Dòng chảy của những con sông huyết mạch như Seine, Rhine và Danube đều bất thường yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến vận tải, tưới tiêu và sản xuất năng lượng ở nhiều nước.

Hạn hán không phân bố đều. Theo số liệu của Eurostat và Cơ quan Môi trường châu Âu, Cyprus dùng tới 72% tài nguyên nước ngọt mỗi năm, có lúc lên đến 92% vào mùa hè — trong khi một quốc gia chỉ cần dùng 20% tài nguyên nước là đã bước vào vùng cảnh báo. Malta, Hy Lạp, Romania, Bồ Đào Nha, Ý và Tây Ban Nha đều nằm trong vùng cảnh báo này vào mùa hè. Một báo cáo của Cơ quan Môi trường châu Âu mang tên 'Overheated and Underprepared' ước tính khoảng một trong mười công dân EU gặp khó khăn trong việc tiếp cận nước sạch, an toàn.

Hệ quả nhìn thấy được: cháy rừng và tử vong

Hạn và nóng không chỉ là con số thống kê. Tại Pháp, cơ quan y tế công cộng ghi nhận thêm 5.700 ca tử vong so với mức thông thường chỉ trong tháng 6, và một trận cháy rừng lịch sử ở tây nam nước này đã buộc 220.000 người phải sơ tán — một trong những cuộc di tản lớn nhất châu lục kể từ Thế chiến thứ hai. Cùng lúc, cháy rừng lan rộng qua công viên thiên nhiên Hautes Fagnes ở miền đông nước Bỉ, hàng trăm người phải rời một khu nghỉ mát ven biển ở miền bắc Hy Lạp và một ngôi làng ở tây nam Pháp, trong khi hai người thiệt mạng vì cháy rừng trên một đảo Hy Lạp và một người khác tử vong tại Croatia.

Vì sao năm nay, và điều gì tiếp theo

Phía sau con số là hai lực cộng hưởng. Giám đốc Copernicus, Carlo Buontempo, cho rằng khí nhà kính vẫn là động lực chính của xu hướng ấm lên, nhưng một đợt El Niño đang hình thành được xem là nguyên nhân trực tiếp đẩy nhiệt độ mặt biển lên mức kỷ lục mới trong tháng 7. Đây không phải chuyện của riêng châu Âu: giới khoa học dự báo thế giới có thể lập kỷ lục nhiệt độ toàn cầu mới vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027.

Điều đáng lo cho các nhà hoạch định chính sách châu Âu là Cơ quan Môi trường châu Âu dự báo tình trạng thiếu nước sẽ tăng tần suất và mức độ nghiêm trọng ít nhất đến năm 2030 — nghĩa là mùa hè năm nay không phải một sự kiện bất thường sẽ qua đi, mà là hình mẫu của những gì sắp tới. Với các nước phụ thuộc nặng vào du lịch mùa hè và nông nghiệp tưới tiêu như Tây Ban Nha, Hy Lạp hay Cyprus, bài toán quản lý nước sẽ không còn là vấn đề kỹ thuật theo mùa, mà là áp lực cấu trúc dài hạn lên cả kinh tế lẫn hạ tầng.