Nếu bạn đóng thuế liên bang, vụ việc này đáng để bạn quan tâm: một thẩm phán vừa chặn lại kế hoạch dùng gần 1,8 tỷ USD tiền thuế dân để lập một quỹ bồi thường cho những người tự xem mình là nạn nhân của việc "chính quyền vũ khí hóa" hệ thống pháp luật — một quỹ mà chính Tổng thống Donald Trump là người khởi xướng thông qua vụ kiện của riêng ông.
Thẩm phán khẳng định không có tranh chấp thực sự giữa các bên vì chính ông Trump kiểm soát cả Bộ Tài chính.
Chuyện gì đã xảy ra
Thẩm phán liên bang Kathleen Williams tại Tòa án Liên bang Khu vực Nam Florida hôm thứ Hai ra phán quyết rằng ông Trump đã hành động với mục đích không chính đáng khi rút đơn kiện Sở Thuế vụ (IRS) và chỉ đạo các thành viên nội các lập ra quỹ 1,8 tỷ USD nói trên. Theo Cobb Courier, con số cụ thể của quỹ này là 1,776 tỷ USD, do Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính lập ra sau khi ông Trump và công ty của mình rút đơn kiện IRS đòi 10 tỷ USD. Thỏa thuận, ký ngày 18/5 bởi Phó Tổng chưởng lý Stanley Woodward và Tổng giám đốc IRS Frank Bisignano, còn bao gồm điều khoản miễn cho ông Trump, hai con trai Eric và Don Trump Jr., cùng Trump Organization khỏi truy tố và kiểm toán thuế của chính phủ.
Theo The Guardian, thẩm phán Williams khẳng định không có tranh chấp thực sự giữa các bên trong vụ kiện vì chính ông Trump kiểm soát cả Bộ Tài chính — nghĩa là ông vừa là người đi kiện, vừa gián tiếp là bên bị kiện.
Từ vụ rò rỉ thuế đến vụ kiện 10 tỷ USD
Mọi chuyện bắt đầu từ cuối năm 2019, khi một nhà thầu của chính phủ làm rò rỉ thông tin khai thuế của ông Trump cho báo chí; người này bị tuyên án hồi đầu năm 2024. Đến tháng 1 năm nay, ông Trump kiện IRS và Bộ Tài chính, cho rằng hai cơ quan này đã không ngăn được vụ rò rỉ, và đòi bồi thường 10 tỷ USD. Ban đầu chính phủ không phản hồi đơn kiện. Đến tháng 5, chính quyền Trump thông báo dàn xếp ngoài tòa, lập ra cái gọi là "Quỹ Chống Vũ khí hóa" trị giá 1,776 tỷ USD, cùng với điều khoản miễn kiểm toán thuế lâu dài cho gia đình ông.
Phần quỹ bồi thường sau đó bị dư luận phản ứng dữ dội, kể cả từ chính nội bộ Đảng Cộng hòa, khiến việc thông qua một dự luật ngân sách khác của ông Trump bị trì hoãn tại Thượng viện. Đến ngày 2/6, quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche xác nhận trước Quốc hội rằng chính quyền sẽ bỏ phần quỹ bồi thường, nhưng vẫn giữ nguyên phần miễn kiểm toán thuế cho gia đình Trump.
Đây có phải chuyện thường xảy ra?
Không. Việc một tổng thống đang tại nhiệm tự kiện một cơ quan thuộc chính chính quyền của mình, rồi dàn xếp để nhận miễn trừ thuế và tiền bồi thường từ ngân sách công, là điều gần như chưa có tiền lệ trong lịch sử tư pháp Mỹ hiện đại. Chính vì tính bất thường này mà 35 thẩm phán liên bang đã nghỉ hưu đứng ra can thiệp vào vụ án từ cuối tháng 5, cho rằng thỏa thuận là sản phẩm của sự thông đồng và gian lận đối với tòa án. Theo CNBC, thẩm phán Williams cũng chỉ ra rằng điều khoản cấm kiểm toán ông Trump mâu thuẫn trực tiếp với luật liên bang cấm nhánh hành pháp can thiệp vào việc kiểm toán một người đóng thuế cụ thể — một vi phạm pháp lý rõ ràng, không phải chuyện tranh cãi thông thường giữa hai phía trong một vụ kiện dân sự.
Ngoài việc hủy hiệu lực pháp lý của cách dàn xếp này, thẩm phán Williams còn áp dụng biện pháp kỷ luật hiếm thấy: chuyển hồ sơ luật sư của ông Trump, Alejandro Brito, tới Đoàn Luật sư Florida để xem xét kỷ luật; cấm luật sư Daniel Epstein nộp đơn tại tòa Khu vực Nam Florida trong ít nhất một năm; và yêu cầu các bên hoàn trả phí cho các luật sư do tòa chỉ định đã xem xét vụ án.
Điều này có ý nghĩa gì với người dân
Dù quỹ bồi thường 1,8 tỷ USD đã bị chính quyền rút lại, phần miễn kiểm toán thuế cho gia đình Trump vẫn còn đó — và đây chính là phần mà tòa chưa chính thức tuyên vô hiệu, theo CNBC ghi nhận rằng thẩm phán Williams không nói rõ liệu các điều khoản dàn xếp có còn hiệu lực pháp lý hay không. Với người đóng thuế bình thường, vụ việc cho thấy ranh giới giữa quyền lực hành pháp và hệ thống thuế công bằng có thể bị kiểm nghiệm ra sao khi người đứng đầu chính là bên có lợi ích trực tiếp trong một vụ kiện. Bộ Tư pháp, trong một tuyên bố bằng văn bản, khẳng định không có sự thông đồng nào và các bên nguyên đơn chưa nhận được bất kỳ khoản tiền nào từ quỹ này.
Quỹ 1,8 tỷ USD này lấy tiền từ đâu và ai được nhận?
Quỹ do Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính lập ra từ tiền thuế của người dân, được gọi là quỹ bồi thường cho những người tự nhận là nạn nhân của việc chính quyền lạm dụng hệ thống pháp luật. Trên thực tế quỹ chưa từng giải ngân cho ai vì đã bị chính quyền rút lại sau phản ứng dữ dội, và Bộ Tư pháp khẳng định không có nguyên đơn nào nhận được tiền.
Có phải thẩm phán này thiên vị vì được một tổng thống Đảng Dân chủ bổ nhiệm?
Thẩm phán Kathleen Williams được Tổng thống Barack Obama bổ nhiệm, và một số người ủng hộ ông Trump có thể xem đây là yếu tố chính trị. Nhưng phán quyết dài 56 trang của bà dựa trên lập luận pháp lý cụ thể — rằng không có tranh chấp thực sự giữa các bên và thỏa thuận vi phạm luật cấm can thiệp kiểm toán thuế — chứ không đơn thuần là quan điểm cá nhân.
Vậy ông Trump có còn được miễn kiểm toán thuế không?
Chính quyền Trump tuyên bố vẫn muốn giữ phần miễn kiểm toán thuế cho gia đình ông, dù đã bỏ phần quỹ bồi thường. Tòa chưa chính thức tuyên bố phần này vô hiệu, nên tình trạng pháp lý của điều khoản miễn kiểm toán hiện vẫn chưa rõ ràng và có thể còn bị tranh chấp thêm.
Đây có phải lần đầu một tổng thống bị tòa cáo buộc lợi dụng quyền lực để né tránh trách nhiệm pháp lý?
Việc một tổng thống đang tại nhiệm tự kiện cơ quan thuộc chính chính quyền mình rồi dàn xếp để nhận miễn trừ thuế và tiền bồi thường từ ngân sách công là điều gần như chưa có tiền lệ. Chính vì vậy 35 thẩm phán liên bang đã nghỉ hưu chủ động can thiệp vào vụ án, cho rằng đây là hành vi thông đồng và gian lận đối với tòa án.