Trong lúc thành phố New Orleans liên tục cập nhật thông tin về Bão Nhiệt Đới Bertha và khuyến cáo cư dân chuẩn bị ứng phó, đây là thời điểm thích hợp để mọi gia đình người Việt sống ở vùng duyên hải Vịnh Mexico — từ New Orleans, Houston đến các thị trấn nhỏ ven biển Louisiana và Texas — ôn lại những nguyên tắc căn bản để giữ an toàn khi bão đến. Bài viết này không nói về cơn bão cụ thể nào, mà là cẩm nang mà bạn có thể áp dụng cho bất kỳ mùa bão nào, năm nào.
Không có chế độ hoạt động nào của máy điều hòa an toàn tuyệt đối trong lúc dông bão, kể cả chế độ quạt.
Bão nhiệt đới khác gì với bão cuồng phong
Nhiều người dùng lẫn hai từ này, nhưng chúng khác nhau ở cường độ gió. Một cơn bão được gọi là “bão nhiệt đới” (tropical storm) khi tốc độ gió duy trì đạt từ 63 đến 118 km/giờ. Khi gió mạnh hơn mức đó, nó được nâng cấp thành “bão cuồng phong” (hurricane). Điều quan trọng cần nhớ là: một cơn bão nhiệt đới vẫn có thể gây ngập lụt nặng, mất điện kéo dài và thiệt hại nhà cửa không kém gì bão cuồng phong, vì lượng mưa và triều cường dâng cao mới thường là nguyên nhân gây chết người và thiệt hại lớn nhất, không phải chỉ riêng tốc độ gió.
Chuẩn bị trước mùa bão — đừng chờ đến khi có tin bão mới bắt đầu
Mùa bão ở vùng Vịnh Mexico thường kéo dài từ tháng 6 đến tháng 11 mỗi năm. Thay vì hoảng loạn chạy đi mua nước đóng chai khi nghe tin bão sắp vào, gia đình bạn nên có sẵn một bộ đồ dùng khẩn cấp (emergency kit) trong nhà suốt mùa bão.
Bộ đồ dùng này nên gồm:
- Nước uống đủ dùng ít nhất 3 ngày, tính theo khoảng 4 lít mỗi người mỗi ngày.
- Thực phẩm không cần nấu, để được lâu như đồ hộp, mì gói, đồ khô.
- Đèn pin, pin dự phòng, và một cái radio chạy bằng pin để nghe tin tức khi mất điện.
- Bộ y tế cơ bản, thuốc uống theo đơn của từng người trong nhà, đủ dùng ít nhất một tuần.
- Bản sao giấy tờ quan trọng như căn cước, sổ hộ khẩu Mỹ (thẻ xanh, hộ chiếu), giấy tờ bảo hiểm nhà, được cho vào túi chống nước.
- Tiền mặt, vì máy ATM và máy cà thẻ có thể ngưng hoạt động khi mất điện.
- Ngoài ra, hãy lên kế hoạch di tản trước, đừng để đến lúc chính quyền ra lệnh mới bắt đầu tính. Biết trước mình sẽ đi đường nào, ở đâu, và cách nào để liên lạc với người thân nếu điện thoại mất sóng.
Khi có tin bão sắp đến — những việc cần làm ngay
Khi chính quyền địa phương bắt đầu ra thông báo về một cơn bão đang tiến vào, đây là lúc hành động, không phải lúc chờ xem.
Trước tiên, hãy che chắn cửa sổ bằng ván gỗ hoặc tấm chắn bão chuyên dụng, dọn sạch sân vườn khỏi những vật có thể bị gió cuốn bay như chậu cây, bàn ghế ngoài trời, hoặc đồ chơi trẻ em. Nếu nhà có garage, kiểm tra cửa garage vì đây thường là điểm yếu nhất khiến gió lùa vào làm sập cả căn nhà từ trong ra.
Sạc đầy điện thoại, sạc dự phòng, và nếu có thể, đổ đầy bình xăng xe hơi vì các cây xăng gần khu vực bị ảnh hưởng thường hết hàng hoặc mất điện không bơm được.
Một chi tiết ít người nghĩ tới nhưng rất quan trọng với các gia đình ở vùng nóng như Houston hay New Orleans: máy điều hòa không khí. Các chuyên gia sửa hệ thống điều hòa và sưởi (HVAC) khuyến cáo rằng ngay khi thấy sấm chớp bắt đầu, gia đình nên tắt máy lạnh và ngắt luôn cầu dao ở bảng điện, không có chế độ hoạt động nào an toàn tuyệt đối trong dông bão, kể cả chế độ quạt. Lý do không phải vì sợ sét đánh trực tiếp vào máy, mà vì dòng điện tăng đột ngột do sét có thể lan qua đường dây, thiêu rụi bảng điều khiển và toàn bộ hệ thống điều hòa, thậm chí lan sang cả lò sưởi hay bộ điều chỉnh nhiệt trong nhà. Nếu biết bão sắp đến trong vòng 24 giờ, bạn có thể hạ nhiệt độ trong nhà xuống vài độ trước để nhà giữ mát lâu hơn sau khi tắt máy, và nên che dàn nóng ngoài trời bằng bạt hoặc tấm gỗ để tránh vật bay va đập vào.
Trong lúc bão — ở đâu và làm gì
Nếu chính quyền ra lệnh di tản bắt buộc, đừng chần chờ — đây không phải lúc để “xem thử có nặng không”. Nếu bạn ở lại vì khu vực không nằm trong vùng buộc phải di tản, hãy chọn phòng không có cửa sổ, ở tầng thấp nhất nhưng tránh vùng dễ ngập, và tuyệt đối không ra ngoài kiểm tra tình hình giữa lúc gió đang thổi mạnh.
Tuyệt đối tránh xa nước ngập, dù chỉ là một vũng nhỏ trên đường. Rất nhiều ca tử vong trong bão không phải do gió mà do lái xe qua vùng ngập nước, vì chỉ cần khoảng 30 centimet nước chảy cũng đủ cuốn trôi cả một chiếc xe hơi.
Sau khi bão đi qua
Đừng vội cho rằng mọi thứ đã an toàn ngay khi trời hết mưa gió. Hãy kiểm tra nhà cửa cẩn thận trước khi bật lại các thiết bị điện, đặc biệt là máy điều hòa. Nếu khu vực dàn nóng ngoài trời từng bị ngập nước, nên gọi kỹ thuật viên đến kiểm tra trước khi bật lại máy để tránh chập điện hoặc hư hỏng thêm. Cẩn trọng với dây điện bị đứt hoặc rơi xuống đất — luôn coi mọi dây điện nằm dưới đất là dây có điện, cho đến khi công ty điện lực xác nhận đã an toàn.
Nếu nhà bị ngập, hãy chụp hình lại toàn bộ thiệt hại trước khi dọn dẹp, để làm hồ sơ với công ty bảo hiểm. Đừng vứt bỏ đồ đạc hư hỏng ngay, vì công ty bảo hiểm có thể yêu cầu xem trực tiếp.
Góc nhìn riêng cho gia đình người Việt ở vùng duyên hải
Cộng đồng người Việt ở New Orleans, đặc biệt khu vực Village de l'Est, cùng nhiều gia đình ở Houston và các thị trấn nhỏ dọc vùng duyên hải Vịnh Mexico, đã trải qua nhiều mùa bão lớn kể từ sau bão Katrina năm 2005. Với những gia đình có ông bà lớn tuổi hoặc người thân không rành tiếng Anh, nên lưu sẵn số điện thoại của các đài phát thanh, trang mạng tiếng Việt tại địa phương để cập nhật tin bão bằng ngôn ngữ mẹ đẻ, vì thông báo khẩn cấp của chính quyền thường chỉ phát bằng tiếng Anh và có thể khó hiểu trong lúc gấp rút. Nhiều chùa, nhà thờ Việt Nam trong khu vực cũng thường mở cửa làm nơi tạm trú hoặc điểm phân phát nhu yếu phẩm sau bão — nên hỏi trước với chùa hoặc nhà thờ gần nhà xem họ có kế hoạch gì trong mùa bão năm nay.
Đối với các gia đình làm nghề nail hay kinh doanh nhỏ, nên chụp hình lại toàn bộ tiệm trước mùa bão để làm bằng chứng với bảo hiểm nếu tiệm bị hư hại, và nên thảo luận trước với chủ mặt bằng về trách nhiệm sửa chữa nếu bão gây thiệt hại cho cơ sở thuê.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng chuẩn bị cho bão không phải là việc làm một lần rồi thôi. Đó là thói quen cần lặp lại mỗi năm, kiểm tra lại bộ đồ dùng khẩn cấp, cập nhật số điện thoại liên lạc, và luôn theo dõi thông báo chính thức từ Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang (FEMA) hoặc chính quyền địa phương ngay khi mùa bão bắt đầu.