Vụ việc Lee Gilley không chỉ là một câu chuyện hình sự ở Houston — nó phơi bày một cơ chế pháp lý quốc tế ít người để ý: các nước châu Âu, vốn đã bỏ án tử hình, có quyền từ chối hoặc trì hoãn dẫn độ nghi phạm sang Mỹ nếu không có cam kết rõ ràng rằng người đó sẽ không bị tử hình hoặc tù chung thân không ân xá.
Cơ chế bảo vệ nhân quyền của châu Âu đang trở thành lá chắn pháp lý cho một nghi phạm giết người ở Texas.
Cơ chế pháp lý đằng sau sự trì hoãn
Gilley bị truy tố tội giết người có tính chất đặc biệt nghiêm trọng tại Harris County liên quan đến cái chết của vợ mình, người đang mang thai chín tuần vào thời điểm tử vong, và kết quả khám nghiệm tử thi xác định đây là một vụ giết người do siết cổ. Sau khi được tại ngoại với 1 triệu USD tiền thế chân, ông bị cáo buộc cắt vòng theo dõi điện tử và trốn khỏi Mỹ ngay trước phiên xử. Theo Yahoo News New Zealand, ông đã dùng hộ chiếu Bỉ giả mang một cái tên khác để nhập cảnh Ý, và chỉ khai thật danh tính sau khi bị giữ tại cơ quan di trú. Chính cơ chế bảo vệ nhân quyền của châu Âu — vốn cấm án tử hình và tù chung thân tuyệt đối — đang trở thành lá chắn pháp lý cho một nghi phạm hình sự Mỹ, một nghịch lý mà giới luật sư bên này Đại Tây Dương đã tranh luận từ nhiều thập niên.
Điều gì đang được yêu cầu, và ai chịu trách nhiệm trả lời
Tòa phúc thẩm ở Turin đã tạm hoãn yêu cầu dẫn độ, đòi Bộ Tư pháp Mỹ đưa ra bảo đảm chính thức. Luật sư bào chữa Dick DeGuerin cho biết văn phòng công tố Harris County đã nói sẽ không tìm án tử hình đối với Gilley, nhưng đó mới là lời khẳng định qua luật sư, chưa phải văn bản chính thức gửi cho tòa Ý. Đây là điểm mấu chốt: Ý không có án tử hình và không cho tù chung thân không khả năng ân xá, nên bất kỳ khả năng nào Gilley phải đối mặt với hai hình thức đó đều có thể khiến tòa từ chối dẫn độ hoàn toàn. Giới chức Mỹ có hạn đến ngày 31/8 để nộp văn bản trả lời, và phiên xử tiếp theo về việc dẫn độ được ấn định vào ngày 7/9.
Tiền lệ và điều cần theo dõi
Đây không phải lần đầu một tòa án châu Âu đặt điều kiện dẫn độ dựa trên mức án tại Mỹ — các vụ tương tự từng xảy ra ở Anh, Pháp và Đức, thường kết thúc bằng việc công tố Mỹ phải cam kết bằng văn bản không truy tố án tử hình để đổi lấy việc dẫn độ được chấp thuận. Nếu Harris County chính thức từ bỏ án tử hình bằng văn bản, khả năng cao tòa Ý sẽ chấp thuận yêu cầu, dù quá trình này có thể kéo dài thêm nhiều tháng. Văn phòng Biện lý Quận Harris từ chối bình luận, dẫn lý do có lệnh cấm phát ngôn trong vụ án.
Điều đáng chú ý với công luận Mỹ là khoảng trống thời gian giữa lúc một nghi phạm tại ngoại và lúc hệ thống tư pháp phát hiện việc bỏ trốn — Gilley đã kịp di chuyển qua ba quốc gia trước khi bị chặn lại. Đối với những ai theo dõi các vụ án hình sự lớn ở Houston, câu chuyện này còn là lời nhắc rằng ngay cả khi bị bắt ở nước ngoài, quá trình đưa một nghi phạm trở lại Mỹ có thể kéo dài hàng năm nếu vướng vào khác biệt pháp lý giữa hai hệ thống tư pháp.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.