ASEAN để lộ quan điểm 'thực dụng' về bầu cử ở Myanmar, Thái Lan kêu gọi 'can dự có điều chỉnh'

CEBU – Ngoại trưởng Thái Lan hôm thứ Năm cho biết ông hy vọng cuộc bầu cử gần đây ở Myanmar sẽ là "sự khởi đầu của một quá trình chuyển đổi" có thể dẫn đến hòa bình bền vững. Trước đó, đảng thân quân đội của Myanmar đã tuyên bố chiến thắng trong cuộc bầu cử do chính quyền quân sự tổ chức, vốn bị các nhóm nhân quyền xem là một "trò hề". Các nhà phê bình cho rằng cuộc bỏ phiếu được sắp đặt để kéo dài quyền lực của quân đội sau cuộc đảo chính năm 2021.

Phát biểu bên lề một cuộc họp không chính thức của ASEAN tại Philippines, Ngoại trưởng Thái Lan Sihasak Phuangketkeow thừa nhận đây "không phải là một cuộc bầu cử hoàn hảo", nhưng hy vọng nó sẽ mở đường cho một "giải pháp bền vững". Ông cho biết Thái Lan đã đề xuất một chiến lược gọi là "can dự có điều chỉnh", nhấn mạnh sự cần thiết phải chủ động. Ông giải thích rằng sự can dự này không nhằm mục đích công nhận ngay lập tức cho chính phủ mới, mà là để tạo ra những thay đổi tích cực. Ngoại trưởng Philippines, Theresa Lazaro, nước chủ tịch ASEAN hiện tại, cho biết "một số lượng đáng kể" các thành viên trong khối cũng có quan điểm "thực dụng" tương tự.

Đề xuất "can dự có điều chỉnh" của Thái Lan, và được sự ủng hộ của một "số lượng đáng kể" thành viên ASEAN, cho thấy một sự thay đổi đáng kể và thực tế hơn trong cách khối này xử lý cuộc khủng hoảng Myanmar. Điều này báo hiệu sự rạn nứt ngày càng sâu sắc trong nội bộ ASEAN về cách tiếp cận chính quyền quân sự, tách khỏi Đồng thuận 5 điểm vốn đã bế tắc từ lâu.

Lập trường này, được mô tả là "thực dụng", về cơ bản là một sự thừa nhận rằng chính sách cô lập hoàn toàn đã thất bại trong việc tạo ra thay đổi và gây ảnh hưởng tiêu cực đến các nước láng giềng. Đối với Thái Lan, quốc gia có chung đường biên giới dài với Myanmar, các vấn đề về người tị nạn, buôn bán ma túy và bất ổn biên giới là những lo ngại an ninh quốc gia cấp bách. Do đó, việc Bangkok thúc đẩy một kênh đối thoại, dù hạn chế, là một hành động dựa trên lợi ích quốc gia trực tiếp hơn là một lập trường lý tưởng về dân chủ.

Sự ủng hộ của các thành viên khác, bao gồm cả Philippines, cho thấy phe thực dụng đang thắng thế trong ASEAN. Điều này tạo thêm không gian ngoại giao cho các quốc gia như Việt Nam, vốn luôn ưu tiên chính sách không can thiệp và ổn định khu vực. Lập trường mới này cho phép Hà Nội tiếp tục các tương tác ở mức độ cần thiết với Naypyidaw mà không bị xem là phá vỡ sự thống nhất của khối. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn còn đó: làm thế nào để "can dự" mà không hợp pháp hóa hoàn toàn chính quyền quân sự, một ranh giới mong manh có thể làm suy yếu các nguyên tắc cốt lõi của ASEAN về dân chủ và nhân quyền.

Vụ việc không có tác động trực tiếp đến các vấn đề kinh tế hay xã hội của người Mỹ gốc Việt. Tuy nhiên, nó phản ánh sự phức tạp trong chính sách đối ngoại của các nước Đông Nam Á, một khu vực mà nhiều người trong cộng đồng vẫn có mối liên hệ về gia đình và văn hóa.