Cơ chế của luật mới rất cụ thể: nếu sinh viên tốt nghiệp một chương trình không kiếm được tối thiểu mức lương trung vị của người chỉ học hết trung học tại tiểu bang đó — ở California là khoảng 18 đô một giờ, tức 36.000 đô một năm — chương trình đó sẽ bị loại khỏi hệ thống vay nợ sinh viên liên bang. Đây không phải là một cảnh báo suông: các trường có tối đa hai năm để chứng minh cải thiện, và nếu không đạt, sinh viên theo học từ ngày 1/7/2028 sẽ không còn được vay tiền liên bang để đóng học phí.
Số liệu ban đầu cho thấy phần lớn hệ thống giáo dục California vẫn an toàn: trong khoảng 3.000 chương trình được Bộ Giáo dục Mỹ rà soát, khoảng 90% có sinh viên đạt ngưỡng thu nhập. Nhưng khoảng 300 chương trình không đạt, tập trung vào các ngành thẩm mỹ, trợ lý y khoa, nghệ thuật và sân khấu — và đây chính là nơi cơ chế này chạm vào một mảng nghề nghiệp mà cộng đồng gốc Việt có tỷ lệ tham gia rất cao: ngành làm nail và thẩm mỹ. Một sinh viên tốt nghiệp chương trình cosmetology tại một trường cộng đồng, vốn là con đường phổ biến để vào nghề làm đẹp trong cộng đồng, giờ có nguy cơ không còn được vay liên bang nếu chương trình đó không chứng minh được thu nhập đủ chuẩn trong vài năm tới.
Một chuẩn thu nhập duy nhất cho mọi tiểu bang — điều hiếm khi Washington từng làm với giáo dục.
Ai chịu ảnh hưởng nhiều nhất
Phần lớn chương trình không đạt chuẩn nằm ở các cơ sở giáo dục vì lợi nhuận, nhưng một số chương trình nghệ thuật tại tám cơ sở Cal State và ba cơ sở UC cũng nằm trong danh sách này. Trường hợp điển hình là Viện Nghệ thuật California gần Santa Clarita, nơi sinh viên tốt nghiệp ngành nghệ thuật thị giác, điện ảnh và nhiếp ảnh kiếm chưa tới 30.000 đô sau bốn năm ra trường. Ban giám hiệu trường này khẳng định không có ý định đóng bất kỳ chương trình nào, lý giải rằng sự nghiệp nghệ thuật thường cần thời gian dài hơn để ổn định tài chính — một lời giải thích hợp lý về mặt nghề nghiệp, nhưng không thay đổi được việc luật liên bang đo lường bằng con số thu nhập tuyệt đối, không phải giá trị văn hóa hay sáng tạo.
Tiền lệ đã từng bị đảo ngược
Đây không phải lần đầu Washington thử gắn khoản vay sinh viên với kết quả thu nhập sau khi ra trường. Chính quyền Obama từng đề xuất quy định tương tự dựa trên tỷ lệ nợ trên thu nhập, nhưng chính quyền Trump đầu tiên đã bãi bỏ trước khi áp dụng; một chính sách tương tự dưới thời Biden cũng chịu chung số phận khi Trump trở lại Tòa Bạch Ốc năm 2025. Lần này, quy định được luật hóa trong văn bản lớn hơn — Comprehensive Law (HR 1) — khiến nó khó bị đảo ngược bằng một sắc lệnh hành chính đơn thuần.
Bối cảnh rộng hơn về chuẩn lương
Cách Washington chọn mức lương trung vị của người có bằng trung học làm thước đo cũng đặt ra câu hỏi về việc ai định nghĩa “đủ sống”. Ở một hướng khác của thế giới, Việt Nam vừa có bước đi riêng về sàn lương: Hội đồng Tiền lương Quốc gia đồng thuận đề xuất tăng lương vùng bình quân 7,8% áp dụng từ ngày 1/1/2027, nếu được chính phủ thông qua. Hai chính sách không liên quan trực tiếp, nhưng cùng cho thấy các chuẩn lương tối thiểu — dù ở Mỹ hay Việt Nam — ngày càng được dùng làm công cụ chính sách công, chứ không chỉ là số liệu kinh tế đơn thuần.
Trong khi đó, nhiều tiểu bang khác vẫn tiếp tục ban hành luật bảo vệ người lao động và người tiêu dùng theo hướng riêng của mình — như New York, nơi từ năm 2025 đã tăng lương tối thiểu thêm 0,50 đô và mở rộng quyền nghỉ có lương cho công việc liên quan thai sản. Sự khác biệt đó cho thấy luật giáo dục liên bang mới là một ngoại lệ hiếm hoi: một chuẩn áp dụng đồng loạt cho mọi tiểu bang, thay vì để từng nơi tự quyết.
Điều cần theo dõi
Với sinh viên và cha mẹ đang chọn trường nghề, đặc biệt trong các ngành thẩm mỹ, nghệ thuật hay dịch vụ cá nhân, hai năm tới là giai đoạn quan trọng để xem chương trình mình theo học có nằm trong danh sách rủi ro hay không. Bộ Giáo dục Mỹ sẽ công bố dữ liệu thu nhập theo từng chương trình, và đó là thông tin nên tra cứu trước khi vay tiền liên bang cho một khóa học ngắn hạn.