Nền tảng sản xuất của Trung Quốc: Hàng triệu doanh nghiệp nhỏ, không phải các gã khổng lồ quốc doanh

PARIS – Quan điểm phổ biến của phương Tây cho rằng sức mạnh sản xuất của Trung Quốc đến từ các tập đoàn quốc doanh khổng lồ được trợ cấp là không chính xác. Thực tế, sự thống trị công nghiệp của nước này dựa trên mật độ công nghiệp sâu rộng.

Tính đến cuối năm 2023, Trung Quốc có 4,1 triệu doanh nghiệp sản xuất, sử dụng khoảng 105 triệu lao động. Trong số này, có 3,6 triệu công ty báo cáo doanh thu hàng năm dưới 20 triệu nhân dân tệ (2,85 triệu USD). Hầu hết các công ty này chỉ có khoảng 10 nhân viên và tài sản cố định hạn chế.

Ngoài ra, còn có 18,4 triệu lao động tự do hoạt động bên lề. Các doanh nghiệp nhỏ này phần lớn không nhận được trợ cấp của chính phủ.

Về công nghệ, khoảng 58% các công ty này đang ở cấp độ thấp nhất trong việc phát triển "sản xuất thông minh", dù con số này đã giảm đáng kể từ năm 2019. Chỉ 17% doanh nghiệp sản xuất của Trung Quốc đạt đến các cấp độ tích hợp hoặc cao hơn. Điều này cho thấy các biện pháp như thuế quan nhắm vào các công ty lớn có thể không làm suy yếu được sự thống trị công nghiệp của Trung Quốc.

Bản phân tích này thách thức trực diện hiệu quả của các chính sách thương mại phương Tây, đặc biệt là các loại thuế quan vốn thường nhắm vào những doanh nghiệp nhà nước (SOE) lớn của Trung Quốc. Lập luận cốt lõi là các nhà hoạch định chính sách ở Washington và Brussels đang nhầm lẫn mục tiêu. Sức mạnh thực sự của nền sản xuất Trung Quốc không nằm ở vài nhà vô địch quốc gia được nhà nước hậu thuẫn, mà ở một hệ sinh thái khổng lồ gồm hàng triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).

Cấu trúc này hoạt động như một mạng lưới phi tập trung, có khả năng phục hồi cao, linh hoạt và khó bị tổn thương bởi các biện pháp trừng phạt kinh tế trên diện rộng. Không giống các SOE cồng kềnh, các công ty nhỏ này thích ứng nhanh với sự thay đổi của thị trường và ít phụ thuộc vào trợ cấp.

Điều này có ý nghĩa trực tiếp đối với Việt Nam, quốc gia thường được xem là hưởng lợi chính từ chiến lược "Trung Quốc +1". Phân tích cho thấy cơ sở sản xuất của Trung Quốc "dính" và bền bỉ hơn nhiều so với nhận định. Trong khi Việt Nam có thể thu hút các dây chuyền lắp ráp cuối cùng, việc tái tạo mật độ dày đặc của các nhà cung cấp linh kiện và nguyên liệu thô như của Trung Quốc là gần như không thể. Do đó, nhiều sản phẩm "Made in Vietnam" vẫn phụ thuộc sâu sắc vào chuỗi cung ứng từ các SME của Trung Quốc. Thay vì tách rời hoàn toàn, các chính sách thuế quan của phương Tây chỉ đơn thuần tạo ra một khâu trung gian mới tại Việt Nam, trong khi Trung Quốc vẫn giữ vai trò thiết yếu ở thượng nguồn.

Đối với các chủ doanh nghiệp nhỏ người Mỹ gốc Việt, đặc biệt là những người kinh doanh trong lĩnh vực bán lẻ hoặc thương mại điện tử nhập khẩu hàng hóa, phân tích này cho thấy nguồn hàng giá rẻ từ Trung Quốc sẽ khó bị gián đoạn bởi thuế quan. Mạng lưới các nhà sản xuất nhỏ, linh hoạt của Trung Quốc đảm bảo rằng hàng tiêu dùng vẫn sẽ có giá cạnh tranh. Mặc dù việc chuyển nguồn cung ứng sang Việt Nam là một lựa chọn, nó có thể không cung cấp được sự đa dạng, tốc độ và chi phí thấp tương tự cho các lô hàng nhỏ, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của các doanh nghiệp phụ thuộc vào hàng nhập khẩu.