Nhật Bản Thúc Giục Nga Về Quần Đảo Tranh Chấp, Gọi Là 'Ưu Tiên Hàng Đầu'

TOKYO – Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi hôm 7/2 tuyên bố sẽ kêu gọi Nga cho phép các cựu cư dân người Nhật đến thăm các hòn đảo tranh chấp ngoài khơi Hokkaido để viếng mộ. Bà gọi đây là 'một trong những ưu tiên hàng đầu' trong quan hệ song phương, vốn đang căng thẳng vì cuộc chiến của Moscow tại Ukraine.

Phát biểu tại một cuộc mít tinh ở Tokyo, bà Takaichi nhấn mạnh rằng việc các cựu cư dân lớn tuổi được đến thăm mộ là một 'vấn đề nhân đạo'. Cuộc mít tinh nhằm kêu gọi sự ủng hộ của công chúng đối với việc trả lại các hòn đảo.

Tranh chấp lãnh thổ này đã ngăn cản Nhật Bản và Nga ký kết hiệp ước hòa bình sau Thế chiến II. Nhật Bản khẳng định Vùng Lãnh Thổ Phía Bắc, bao gồm các đảo Etorofu, Kunashiri, Shikotan và nhóm đảo Habomai, đã bị Liên Xô chiếm giữ bất hợp pháp sau khi Nhật đầu hàng vào năm 1945. Nga, gọi đây là Nam Kuril, cho rằng việc chiếm giữ là hợp pháp.

Triển vọng nối lại đàm phán rất mờ mịt sau khi Nga tấn công toàn diện vào Ukraine năm 2022. Nhật Bản đã cùng Mỹ và các nước khác áp đặt trừng phạt lên Moscow.

Mâu thuẫn về quần đảo Kuril/Vùng Lãnh Thổ Phía Bắc giữa Nhật Bản và Nga là một cuộc tranh chấp bị đóng băng, nhưng nó đã trở nên nóng hơn bởi bối cảnh địa chính trị hiện tại. Việc Nhật Bản đứng về phía phương Tây để trừng phạt Nga vì cuộc chiến Ukraine đã chấm dứt mọi hy vọng về một giải pháp ngoại giao trong ngắn hạn. Lời kêu gọi của Thủ tướng Takaichi, dù được đóng khung dưới dạng 'nhân đạo', thực chất là một lời tái khẳng định chủ quyền của Nhật Bản vào đúng 'Ngày Lãnh Thổ Phía Bắc'.

Đối với các nhà quan sát ở Đông Nam Á, lập trường của Tokyo có một sự tương đồng rõ rệt. Cách Nhật Bản gọi sự hiện diện của Nga là 'chiếm đóng bất hợp pháp' trong gần 80 năm là ngôn ngữ cộng hưởng mạnh mẽ với các quốc gia như Việt Nam hay Philippines khi đối mặt với các hành động của Trung Quốc ở Biển Đông. Nó củng cố nguyên tắc phản đối việc thay đổi hiện trạng bằng vũ lực, một nền tảng trong chính sách đối ngoại của nhiều quốc gia trong khu vực.

Tuy nhiên, tình hình cũng cho thấy một bài toán phức tạp cho Hà Nội. Một mặt, Việt Nam hưởng lợi từ một Nhật Bản quyết đoán, sẵn sàng chống lại sự bành trướng của các cường quốc. Mặt khác, Nga vẫn là đối tác lịch sử và nhà cung cấp vũ khí quan trọng cho Việt Nam. Do đó, trong khi cuộc tranh chấp Nhật-Nga ở phương Bắc xa xôi, các nguyên tắc và động lực của nó—chủ quyền, yêu sách lịch sử, và quan hệ với các nước lớn—lại là những yếu tố quen thuộc trong các tính toán chiến lược của Việt Nam.