Tôm Hùm Việt Nam Chiếm Ngôi Vương tại Trung Quốc, Nhưng Thách Thức Lớn Đang Chờ Khi Canada Quay Trở Lại

Năm 2025, Việt Nam đã vượt qua Canada để trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất cho Trung Quốc. Theo dữ liệu từ hải quan Trung Quốc, sản lượng của Việt Nam đạt hơn 24.000 tấn, chiếm gần 35% thị phần. Trong khi đó, Canada, nhà cung cấp hàng đầu năm 2024, đã giảm xuống vị trí thứ hai với 15.355 tấn, chiếm 22% thị phần.

Sự thay đổi này diễn ra sau khi Trung Quốc áp thuế 25% lên tôm hùm Canada từ tháng 3 năm 2025. Điều này đã tạo lợi thế cạnh tranh cho các nhà xuất khẩu Việt Nam.

Tổng giá trị xuất khẩu tôm của Việt Nam sang Trung Quốc trong năm 2025 đạt 1,3 tỉ USD, tăng 55% so với năm 2024. Riêng tôm hùm xanh đóng góp 840 triệu USD, tăng 131%. Đà tăng trưởng tiếp tục trong tháng 1 năm 2026 với kim ngạch trên 100 triệu USD.

Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh dự kiến sẽ gay gắt trở lại khi Trung Quốc dỡ bỏ mức thuế 25% đối với tôm hùm Canada từ ngày 1 tháng 3 năm 2026.

Việc Việt Nam vươn lên dẫn đầu thị trường tôm hùm Trung Quốc trong năm 2025 là một cú đột phá mang tính thời cơ, chủ yếu được thúc đẩy bởi yếu tố chính sách thương mại thay vì một sự thay đổi cơ bản về năng lực cạnh tranh. Mức thuế 25% mà Bắc Kinh áp lên hàng Canada đã vô tình mở ra một khoảng trống thị trường lớn, và các doanh nghiệp Việt Nam đã nhanh chóng tận dụng lợi thế về địa lý và logistics để lấp vào.

Lợi thế về khoảng cách, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển và đảm bảo độ tươi sống cho sản phẩm, là yếu tố then chốt giúp Việt Nam chiếm lĩnh thị phần. Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy đây là một lợi thế không bền vững khi đối thủ chính bị loại khỏi cuộc chơi một cách tạm thời. Sự phục hồi của Canada từ tháng 3 năm 2026, khi mức thuế được gỡ bỏ, sẽ là phép thử thực sự cho ngành tôm hùm Việt Nam. Canada có thế mạnh về chất lượng ổn định và thương hiệu đã được khẳng định trong phân khúc nhà hàng cao cấp – nơi mà giá cả không phải là yếu tố quyết định duy nhất.

Năm 2026 sẽ phân định rõ liệu các nhà xuất khẩu Việt Nam có thể giữ được thị phần đã giành được hay không. Lời khuyên từ VASEP về việc cần ổn định chất lượng, chuẩn hóa quy cách và kết nối trực tiếp với hệ thống phân phối cho thấy ngành này vẫn còn những điểm yếu cần khắc phục để cạnh tranh sòng phẳng, thay vì chỉ dựa vào các biến động chính trị.

Câu chuyện này không ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp của người gốc Việt tại Mỹ, nhưng cho thấy ngành thủy sản Việt Nam đang ngày càng năng động hơn trong việc tận dụng các cơ hội từ biến động thương mại khu vực.