Một phán quyết thuận lợi ở tòa án khác không tự động áp dụng cho hồ sơ của chính mình.
Khoảng cách giữa phán quyết và thực thi
Tuần này, một tòa án liên bang ở Ohio buộc USCIS phải xét duyệt hồ sơ xin thường trú của 15 người di dân đến từ Miến Điện, Canada, Iran, Nigeria, Syria, Tanzania và Venezuela, với thời hạn 30 ngày. Đây chỉ là một trong nhiều vụ kiện tương tự đang diễn ra khắp nước Mỹ, phần lớn xoay quanh cùng một câu hỏi: liệu quốc tịch gốc của một người có thể trở thành lý do hợp pháp để hồ sơ của họ bị treo vô thời hạn hay không.
Ba tuần trước, một tòa án liên bang ở Rhode Island đã đi xa hơn nhiều: thay vì chỉ ra lệnh cho từng nguyên đơn, tòa hủy bỏ toàn bộ bốn chính sách mà USCIS dùng để ngưng xét duyệt hồ sơ thẻ xanh, giấy phép lao động, đơn xin nhập tịch và đơn xin tị nạn. Thẩm phán trưởng John McConnell Jr. kết luận các chính sách này vượt quá thẩm quyền luật định của USCIS, và theo tường thuật, DHS đã lên tiếng phản bác phán quyết này một cách gay gắt, gọi đây là hành vi phá hoại núp bóng pháp lý — cho thấy chính quyền không có ý định nhượng bộ dễ dàng.
Ai thật sự đang mắc kẹt
Sự khác biệt giữa một lệnh tòa cho 15 người và một lệnh hủy bỏ chính sách trên toàn quốc rất quan trọng, vì phần lớn người bị ảnh hưởng không phải là nguyên đơn trong bất kỳ vụ kiện nào. Tại Maryland và Massachusetts, hai phán quyết khác chỉ bao phủ khoảng 250 người đã đứng đơn kiện, trong khi theo ước tính của nhóm vận động Project Press Unpause, USCIS đã thu hơn 1 tỷ USD phí xử lý từ hàng triệu hồ sơ mà cơ quan này không hề đụng tới. Chính sách nền tảng cho tình trạng này là bản ghi nhớ PM-602-0194 ban hành đầu năm 2026, áp dụng cho công dân từ 39 quốc gia bị liệt vào diện hạn chế thị thực, bao gồm cả du học sinh đang chờ giấy phép thực tập nghề nghiệp.
Với cộng đồng người Việt tại Mỹ, tác động không đến từ việc Việt Nam nằm trong danh sách 39 nước — mà từ cơ chế USCIS đang sử dụng để trì hoãn hồ sơ nói chung. Theo phân tích trước đây của Saigon Sentinel, gần 112.100 người tại California đã nhận thẻ xanh qua diện điều chỉnh diện cư trú (adjustment of status) chỉ riêng năm 2023, và giới luật sư di trú ghi nhận nhân viên USCIS ngày càng chất vấn đương đơn vì sao họ không quay về nước gốc để chờ xử lý — một câu hỏi mà Giám đốc Chiến lược Pháp lý của Trung tâm Luật Di trú Quốc gia cho biết dường như xuất phát trực tiếp từ chỉ thị nội bộ mới. Kỹ sư gốc Việt lấy vợ hoặc chồng mang quốc tịch một trong 39 nước, nhân viên y tế bảo lãnh người thân, hay người giữ visa H-1B chuyển sang diện thường trú đều có thể vướng vào cùng cơ chế trì hoãn, dù bản thân không phải công dân của quốc gia bị nêu tên.
Bài học từ lịch sử tồn đọng hồ sơ
Tình trạng này không mới với cộng đồng tị nạn thế hệ đầu. Hệ thống tòa di trú Mỹ hiện đang tồn đọng hơn 3,5 triệu hồ sơ, phần lớn là đơn xin tị nạn — một thực tế mà giáo sư luật Michael Kagan cho rằng bắt nguồn từ việc hệ thống chỉ có cơ chế bác đơn nhanh chứ không có cơ chế duyệt đơn nhanh cho các trường hợp rõ ràng đủ điều kiện. Người cao tuổi tị nạn thế hệ 1 từng trải qua thời gian chờ đợi kéo dài nhiều năm sau 1975 hiểu rõ cái giá của sự trì hoãn: nhân chứng biến mất, giấy tờ thất lạc, ký ức phai nhạt.
Điều cần theo dõi
Chính quyền liên bang chưa cho biết sẽ kháng cáo phán quyết Rhode Island hay không. Trong lúc đó, chi phí xin visa lao động tiếp tục leo thang — mức phí H-1B mới đã tăng lên tới 100.000 USD theo Nhà Trắng công bố — khiến các gia đình gốc Việt có người thân giữ diện lao động kỹ thuật cao càng thêm áp lực tài chính trong lúc chờ hồ sơ được xử lý. Một tòa án khác ở Bắc California cũng vừa ra lệnh sơ bộ buộc USCIS phải ra quyết định trước một mốc thời hạn cụ thể, cho thấy áp lực pháp lý đang dồn từ nhiều phía cùng lúc. Với những gia đình đang có hồ sơ treo, lời khuyên thực tế là giữ liên lạc chặt với luật sư di trú, lưu trữ đầy đủ biên nhận phí và theo dõi sát các vụ kiện tập thể — vì một phán quyết thuận lợi ở một tòa án khác không tự động áp dụng cho hồ sơ của mình.