Nút thắt cổ chai thật sự không nằm ở Hạ viện, mà ở 60 phiếu Thượng viện mà Đảng Cộng hòa không có.
Từ sắc lệnh đến luật: khoảng cách còn rất xa
Gói 10 dự luật vừa qua ủy ban gần như theo đúng ranh giới đảng phái - đó là chi tiết đáng chú ý nhất. Chủ tịch ủy ban Tim Walberg gọi đây là bước đầu tiên trong tiến trình chấm dứt vai trò của Bộ Giáo dục, còn Bộ trưởng Linda McMahon coi đây là cách để "cố định" các cải tổ mà chính quyền Trump đã thực hiện. Nhưng dù thông qua toàn bộ Hạ viện, dự luật vẫn cần 60 phiếu tại Thượng viện để vượt qua thủ tục filibuster (ngăn cản bỏ phiếu bằng tranh luận kéo dài) - trong khi Đảng Cộng hòa chỉ có 53 ghế. Đây chính là nút thắt cổ chai thật sự: không có sự đồng thuận của một số nghị sĩ Dân chủ, gói luật gần như chắc chắn chết trên bàn Thượng viện, đúng như từng xảy ra với các đề xuất giải thể bộ này trước đây.
Con số 1,7 nghìn tỷ USD và câu hỏi ai quản lý nợ vay sinh viên
Phần đáng kể nhất về tiền bạc nằm ở khoản vay sinh viên. Bộ Tài chính Mỹ được dự kiến sẽ tiếp nhận toàn bộ danh mục cho vay sinh viên liên bang trị giá khoảng 1,7 nghìn tỷ USD qua một quy trình nhiều giai đoạn, sau khi hai bộ đã ký thỏa thuận từ tháng 3/2026 để Bộ Tài chính thu hồi các khoản vay quá hạn. Đồng thời, Bộ Lao động sẽ tiếp quản các chương trình giáo dục phổ thông, sau trung học và học nghề - một sự sắp xếp mà giới chức Bộ Giáo dục lý giải rằng giáo dục về cơ bản là chuẩn bị cho thị trường lao động theo Chalkbeat. Bộ Ngoại giao nhận mảng giáo dục quốc tế, còn Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh (HHS) nhận việc công nhận trường y nước ngoài cùng một số chương trình hỗ trợ trẻ em.
Những gì bị bỏ ngoài - và vì sao điều đó gây tranh cãi
Gói luật lần này không đụng đến giáo dục đặc biệt hay việc thực thi luật dân quyền - hai lĩnh vực nhạy cảm nhất. Nhưng đó không phải vì chính quyền chưa hành động: từ tháng 6/2026, chính quyền Trump đã tuyên bố chuyển việc thực thi dân quyền sang Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và giao chương trình giáo dục đặc biệt cho Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh bằng con đường hành chính, không cần Quốc hội. Dân biểu Bobby Scott, thành viên Dân chủ cao cấp nhất trong ủy ban, cảnh báo các đề xuất này sẽ tạo ra "hàng dặm rào cản hành chính" và lãng phí tiền thuế. Song song đó, đề xuất ngân sách của Tổng thống Trump cho tài khóa 2026 muốn cắt khoảng 12 tỷ USD, tương đương 15,3% ngân sách Bộ Giáo dục, xóa hoàn toàn hai chương trình TRIO và Gear Up hỗ trợ sinh viên khó khăn tiếp cận đại học.
Phản ứng và dư luận
Các thống đốc như Tim Walz của Minnesota và Michelle Lujan Grisham của New Mexico cảnh báo về thiệt hại tài chính cho học sinh và hệ thống đại học tiểu bang của họ, còn dân biểu Cộng hòa Brian Fitzpatrick cũng bày tỏ lo ngại về việc thiếu minh bạch trong quá trình chuyển giao. Về phía công luận, một khảo sát của New America cho thấy chỉ 26% người trưởng thành ủng hộ việc đóng cửa Bộ Giáo dục, và ngay cả trong nội bộ Đảng Cộng hòa, chưa tới một nửa cử tri đồng tình. Điều đáng lưu ý là ngay giữa lúc số phận bộ này bị treo lơ lửng, các hoạt động thường lệ như chuyến khảo sát giáo dục công dân nhân kỷ niệm 250 năm lập quốc vẫn tiếp tục diễn ra tại các trường học ở nhiều tiểu bang, cho thấy bộ máy hành chính vẫn hoạt động trong lúc chờ Quốc hội quyết định số phận của nó.
Điều cần theo dõi
Kịch bản thực tế nhất trong ngắn hạn không phải là việc Bộ Giáo dục biến mất qua một cuộc bỏ phiếu, mà là việc chính quyền tiếp tục dùng các thỏa thuận liên cơ quan và sắc lệnh hành chính để âm thầm chuyển giao chức năng - một con đường không cần 60 phiếu Thượng viện nhưng cũng dễ bị pháp lý thử thách, vì đạo luật thành lập bộ này vẫn còn hiệu lực.