Trái Đất Nóng Nhanh Gấp Đôi: Nhân Loại Còn Ít Thời Gian Hơn Tưởng

Tốc độ nóng lên toàn cầu đã tăng mạnh kể từ năm 2015, hiện gần gấp đôi so với thập niên 1970. Nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Geophysical Research Letters cho thấy Trái Đất đang ấm lên ở mức khoảng 0,35°C mỗi thập kỷ. Nhà khoa học khí hậu Stefan Rahmstorf tại Viện Potsdam, Đức, và nhà thống kê Grant Foster là tác giả nghiên cứu này. Ba năm qua là những năm nóng nhất từng được ghi nhận. Nguyên nhân chính: các quy định mới về nhiên liệu tàu biển quốc tế giảm ô nhiễm không khí, vô tình làm mất đi lớp hạt bụi phản xạ ánh sáng Mặt Trời. Nếu đà này tiếp diễn, Trái Đất có thể vượt ngưỡng 1,5°C của Thỏa thuận Paris trước năm 2030.

Có một chi tiết trong nghiên cứu này mà nhiều bài tường thuật sẽ bỏ qua: tốc độ nóng lên không chỉ do con người đốt nhiên liệu hóa thạch nhiều hơn, mà còn do... con người đang gây ô nhiễm ít hơn.

Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đây là thực tế. Khi ngành vận tải biển quốc tế chuyển sang nhiên liệu sạch hơn từ năm 2020, lượng hạt sulfate trong không khí giảm đáng kể. Những hạt này vốn phản chiếu ánh sáng Mặt Trời và tạo ra mây cách nhiệt — nghĩa là chúng đang che giấu một phần nóng lên vốn đã tích tụ bên dưới. Loại bỏ chúng đi, và nhiệt độ bật tăng nhanh hơn.

Đây là một cái bẫy khó chịu mà nhân loại đang đối mặt: làm sạch không khí thì tốt cho phổi, nhưng ngắn hạn lại có thể đẩy nhanh nóng lên. Không có lối thoát dễ dàng nào ở đây.

Rahmstorf và Foster tuyên bố có bằng chứng mạnh nhất từ trước đến nay về sự tăng tốc này. Nhưng không phải ai cũng đồng thuận hoàn toàn. Zeke Hausfather và Robert Rohde tại Berkeley Earth — tổ chức phi lợi nhuận chuyên theo dõi nhiệt độ toàn cầu — cho rằng phương pháp loại bỏ các biến động tự nhiên của nhóm Rahmstorf chưa hoàn hảo. Rohde ước tính tốc độ thực tế gần 0,30°C mỗi thập kỷ hơn là 0,35°C.

Sự khác biệt nghe nhỏ, nhưng trong khoa học khí hậu, 0,05°C mỗi thập kỷ có thể là vài năm hoặc vài thập kỷ chênh lệch trước khi chạm các ngưỡng nguy hiểm.

Điều đáng lo hơn là sự đồng thuận: dù tranh luận về con số cụ thể, hầu hết các nhà khoa học khí hậu đều nhất trí rằng tốc độ nóng lên đang tăng lên — và thời gian để hành động đang rút ngắn lại nhanh hơn kế hoạch.

Thỏa thuận Paris năm 2015 đặt mục tiêu giữ nhiệt độ dưới 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Nếu Rahmstorf đúng, ngưỡng đó sẽ bị vượt trước năm 2030 — và lần này không phải do El Niño tạm thời, mà là xu hướng dài hạn.

Ở bối cảnh chính trị hiện tại tại Mỹ, khi chính quyền đang cắt giảm các cam kết khí hậu, tin này càng nặng nề hơn. Thế giới cần giảm phát thải nhanh hơn, nhưng cuộc tranh luận chính sách lại đang đi ngược chiều.

Ngư dân gốc Việt tại vùng Gulf Coast (Louisiana, Texas) là nhóm cảm nhận trực tiếp nhất. Nhiệt độ đại dương tăng và bão mạnh hơn đe dọa sinh kế vốn đã bấp bênh. Mùa bão ngày càng khó lường ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và an toàn của họ mỗi năm.

Người cao tuổi tị nạn thế hệ thứ nhất — nhiều người sống tại các vùng đô thị dễ ngập như Houston hay vùng ven biển Nam California — dễ tổn thương hơn trước các đợt nắng nóng cực đoan và lũ lụt. Nhiều cụ sống với thu nhập cố định, không có khả năng tài chính để di dời hoặc nâng cấp nhà chống chịu thời tiết.

Thế hệ thứ hai gốc Việt làm việc trong lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ tại Thung lũng Silicon cũng có lý do để chú ý — không chỉ vì môi trường sống, mà vì ngành tech đang đối mặt áp lực ngày càng lớn trong việc giảm carbon footprint, mở ra cả cơ hội lẫn thách thức nghề nghiệp trong các năm tới.