Mỹ rút ngắn tập trận với Hàn Quốc: chuyện gì đang xảy ra và vì sao?

Đối với hàng chục ngàn quân nhân Mỹ đang đón tại Hàn Quốc, cùng gia đình họ sống quanh Camp Humphreys, cơ sở quân sự Mỹ lớn nhất ở nước ngoài, quyết định vừa qua có nghĩa là một phần kế hoạch huấn luyện năm nay bị hủy hoặc chuyển thành diễn tập mô phỏng trên máy tính. Cuộc tập trận Ulchi Freedom Shield ban đầu dự kiến kéo dài 11 ngày, nhưng đã kết thúc sau 5 ngày, sớm hơn gần một tuần so với lịch trình. Bộ Quốc phòng Mỹ (DOD) nói việc cắt giảm không làm suy yếu mục tiêu huấn luyện, nhưng một số sự kiện huấn luyện thực địa đã bị hủy hoặc chuyển sang mô phỏng.

Chuyện bắt đầu từ một bài đăng của ông Trump trên mạng xã hội hôm Chủ nhật, chỉ vài giờ trước khi cuộc tập trận khởi động. Ông gọi cuộc tập trận là "không phù hợp và mang tính thù địch" đối với Triều Tiên, đồng thời nêu quan hệ cá nhân với ông Kim Jong Un và việc Hàn Quốc từ chối hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến với Iran là lý do. Bộ Quốc phòng Hàn Quốc xác nhận hai bên điều chỉnh thời gian và quy mô tập trận theo đề xuất của phía Mỹ, còn giai đoạn hai của cuộc tập trận, tập trung vào phản công, đã bị hủy hoàn toàn. Hiện Mỹ duy trì khoảng 28.500 quân tại Hàn Quốc, còn phía Hàn Quốc từng huy động ít nhất 18.000 binh sĩ cho cuộc tập trận năm nay.

Lịch sử: từ đâu ra cuộc tập trận này

Liên minh quân sự Mỹ - Hàn Quốc bắt nguồn từ Chiến tranh Triều Tiên 1950-1953, khi Mỹ đưa quân sang bảo vệ Hàn Quốc trước cuộc tấn công của Triều Tiên. Từ đó, Ulchi Freedom Shield trở thành một trong hai cuộc tập trận lớn thường niên giữa hai nước, cùng với một cuộc tập trận vào mùa xuân, nhằm kiểm tra khả năng phối hợp phòng thủ nếu xung đột nổ ra trên bán đảo Triều Tiên. Đây phần lớn là diễn tập chỉ huy trên máy tính, đi kèm các bài huấn luyện thực địa. Triều Tiên luôn coi các cuộc tập trận này là hành động diễn tập cho một cuộc chiến tranh xâm lược và thường đáp trả bằng các vụ thử tên lửa khiêu khích.

Đây có phải lần đầu tiên?

Không. Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Mỹ và Hàn Quốc từng thu nhỏ quy mô tập trận chung như một phần nỗ lực ngoại giao với Triều Tiên, cùng thời điểm ông Trump gặp ông Kim Jong Un ba lần từ năm 2018 đến 2019. Những cuộc gặp đó cuối cùng đổ vỡ vì bất đồng quanh yêu cầu phi hạt nhân hóa. Vì vậy, việc cắt giảm tập trận không phải là điều chưa từng có tiền lệ, nhưng cách thực hiện lần này, thông báo đơn phương qua mạng xã hội chỉ vài giờ trước khi tập trận bắt đầu, khiến nhiều người ở Hàn Quốc, kể cả trong nội bộ chính phủ, bất ngờ. Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Ahn Gyu-back xác nhận quyết định được đưa ra "đơn phương" từ phía Mỹ. Đảng đối lập Sức mạnh Nhân dân gọi đây là một "thảm họa an ninh", lo ngại Hàn Quốc có thể bị Mỹ và Triều Tiên "bỏ qua" trong các quyết định lớn liên quan tới an ninh khu vực. Trong khi đó, báo chí bảo thủ Hàn Quốc gần như đồng loạt gọi quyết định này là liều lĩnh, còn một tờ báo cánh tả cho rằng việc này có thể mở ra không khí thuận lợi hơn cho đối thoại với Bình Nhưỡng, miễn là năng lực phòng thủ vẫn được duy trì.

Giáo sư Jaechun Kim thuộc Đại học Sogang ở Seoul nhận định vụ việc có thể làm sâu thêm nghi ngờ về mức độ cam kết của Washington đối với đồng minh, một nghi ngờ đã âm ỉ từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Theo ông, cách nhìn ngày càng mang tính giao dịch của Mỹ đối với nghĩa vụ đồng minh có thể ảnh hưởng lâu dài đến việc người Hàn Quốc đánh giá độ tin cậy của Mỹ, kể cả sau khi ông Trump rời nhiệm sở. Đáng chú ý, khảo sát gần đây cho thấy khoảng 70% người Hàn Quốc ủng hộ việc nước này tự phát triển vũ khí hạt nhân độc lập, một tỷ lệ giáo sư này cho là có thể càng tăng nếu Washington tiếp tục giảm cam kết quân sự.

Phía Triều Tiên, thông qua hãng thông tấn nhà nước KCNA, tiếp tục chỉ trích cuộc tập trận hôm 19/8, gọi đây là mối đe dọa trực tiếp và tuyên bố sẽ "vô hiệu hóa hoàn toàn" các mối đe dọa quân sự từ đối phương, dù không đề cập trực tiếp đến quyết định cắt giảm của ông Trump. Ông Kim Jong Un cũng chưa công khai đáp lại lời mời đối thoại của ông Trump, người tuyên bố hôm 17/8 rằng phản hồi từ Kim là "rất tích cực" nhưng không cung cấp chi tiết cụ thể.