Trọng lượng lá phiếu của người Việt ở Texas đang tăng lên một cách cơ học, còn ở California thì ngược lại.
Tiền lệ: dự báo từng sai, nhưng hướng đi thì không đổi
Sau kỳ điều tra dân số năm 2020, giới phân tích chính trị Mỹ từng đưa ra hàng loạt dự báo về việc bang nào sẽ được thêm hay bớt ghế tại Hạ viện. Một trong số đó dự đoán sai rằng Alabama và Minnesota sẽ mất ghế còn Arizona sẽ được thêm, trong khi thực tế diễn ra ngược lại. Bài học ở đây không nằm ở con số cụ thể, mà ở hướng đi: dân số tiếp tục dịch chuyển ra khỏi các bang xanh đông dân về phía các bang đỏ đang tăng trưởng, đặc biệt là Texas và Florida.
Khoảng cách lòng tự hào giữa hai phe
Đúng dịp nước Mỹ tròn 250 tuổi hôm 4/7, dự án Swing Shift của đài NPR phỏng vấn hàng loạt cử tri từng đổi phe qua nhiều kỳ bầu cử để hỏi họ cảm nhận thế nào về đất nước. Câu trả lời trải dài từ 'bấp bênh', 'lo lắng' cho đến 'thận trọng lạc quan', không có sự đồng thuận rõ ràng nào. Con số đáng chú ý hơn nằm ở cuộc thăm dò đi kèm: trong khi 93% người theo Đảng Cộng hòa nói họ tự hào là người Mỹ, tỷ lệ này ở phía Đảng Dân chủ chỉ còn 45%. Một đài địa phương khác cũng ghi nhận tâm trạng trải từ hoài nghi đến hào hứng trong nhóm cử tri dao động này.
Sân khấu chính trị hóa ngày lễ
Bối cảnh chia rẽ đó diễn ra ngay trong lúc Tổng thống Donald Trump biến lễ kỷ niệm thành một sân khấu chính trị. Theo BBC, bài phát biểu của ông tại National Mall gắn liền với các chủ đề đảng phái như chống chủ nghĩa cộng sản, đạo luật SAVE America và quyền sở hữu súng, khiến chính ông bị chỉ trích vì biến cột mốc 250 năm thành công cụ vận động. Al Jazeera dẫn lời ông mô tả nước Mỹ là lực lượng vĩ đại nhất vì hòa bình và công lý trên Trái Đất, một tuyên bố mang tính khẳng định hơn là trung lập. Thời tiết cũng góp phần vào sự hỗn loạn khi bão lớn buộc ban tổ chức phải sơ tán khán đài National Mall và trì hoãn sự kiện nhiều giờ.
Cơ chế tác động tới cộng đồng gốc Việt
Vậy chuyện này liên quan gì tới người Mỹ gốc Việt? Trực tiếp nhất là bản đồ quyền lực bầu cử. Theo dự báo dựa trên số liệu dân số mới nhất, Texas có thể thêm bốn ghế Hạ viện, còn California, nơi có cộng đồng Little Saigon lớn nhất nước Mỹ, có nguy cơ mất bốn ghế. Nói cách khác, trọng lượng lá phiếu của cử tri gốc Việt tại Houston, Dallas hay Atlanta đang tăng lên một cách cơ học, trong khi ảnh hưởng của khối cử tri gốc Việt ở Nam California có thể giảm tương đối trên bản đồ toàn quốc, dù dân số địa phương không hề giảm.
Không kém phần quan trọng là yếu tố kinh tế. Một nhóm thảo luận riêng do NPR hợp tác thực hiện tại Wisconsin cho thấy phần lớn cử tri độc lập lo âu hơn về kinh tế so với thời điểm ông Trump mới nhậm nhiệm, và đa số cho rằng cuộc xung đột với Iran đã khiến giá cả leo thang. Với người cao tuổi tị nạn thế hệ một sống nhờ an sinh xã hội cố định, hay những gia đình đều đặn gửi kiều hối về Việt Nam, mức lo ngại này không phải chuyện trừu tượng, nó ảnh hưởng trực tiếp tới ngân sách chi tiêu hàng tháng.
Điều cần theo dõi
Ba điều đáng chú ý trong những tháng tới: thứ nhất, liệu chính quyền Trump có thực sự thay đổi cách Cục Điều tra Dân số tính toán, chỉ dựa trên dân số công dân thay vì tổng dân số, vì điều này có thể làm giảm số ghế phân bổ cho các bang có đông người nhập cư và tị nạn chưa nhập tịch. Thứ hai, khoảng cách tự hào giữa hai đảng liệu có thu hẹp trước bầu cử giữa kỳ 2026. Thứ ba, liệu tâm lý 'thận trọng lạc quan' của khối cử tri dao động có chuyển thành lá phiếu cụ thể ở các bang như Georgia hay Arizona, nơi cộng đồng gốc Việt tuy nhỏ nhưng đang lớn dần.
Người đọc nên làm gì
Với cử tri gốc Việt tại các bang đang tăng ghế, việc cập nhật hộ khẩu cử tri và tham gia đầy đủ các cuộc điều tra dân số sắp tới sẽ quyết định tiếng nói thực sự của cộng đồng trong bản đồ chính trị Mỹ một thập niên tới.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.