Tuyên bố Hormuz là 'lãnh thổ Mỹ': lời hứa vận động tranh cử hay chiến lược phong tỏa vô thời hạn?

Không một đạo luật quốc tế nào cho phép một tổng thống Mỹ đơn phương tuyên bố một eo biển quốc tế là lãnh thổ của nước mình. Đó chính là điểm khởi đầu để hiểu phát biểu của Tổng thống Donald Trump tại một cuộc vận động ở Garden City, New York hôm 14/8/2026, rằng ông sẽ ‘sớm’ tuyên bố eo biển Hormuz là lãnh thổ Hoa Kỳ. Theo Scripps News, Mỹ hiện không có bất kỳ thẩm quyền pháp lý chính thức nào đối với eo biển này, và bản thân ông Trump cũng không đưa ra chi tiết cụ thể nào để biến lời tuyên bố thành chính sách. Nói cách khác, đây là một câu nói không có cơ sở luật pháp, nhưng lại phản ánh rất chính xác thực trạng quân sự đang tồn tại trên thực địa.

Một tuyên bố không có luật, nhưng có súng đạn đứng sau

Eo biển Hormuz, nối liền Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và biển Ả Rập, là điểm nghẽn hàng hải mà trước chiến tranh có tới một phần năm lượng dầu thô và khí hóa lỏng của toàn thế giới đi qua, theo Deutsche Welle. Kể từ khi Iran phong tỏa eo biển để trả đũa cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động, Washington đáp trả bằng chính lệnh phong tỏa hải quân nhắm vào tàu và cảng của Iran. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) từng công bố hôm 29/7/2026 rằng kể từ đầu tháng 5, khoảng 1.000 tàu thương mại đã đi qua an toàn dưới sự hộ tống của liên quân do Mỹ dẫn đầu, mang theo khoảng 500 triệu thùng dầu thô. CENTCOM đồng thời bác bỏ yêu sách của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) rằng tàu bè quốc tế phải đi theo tuyến đường do lực lượng này ấn định, khẳng định Hormuz là hải phận quốc tế mà IRGC không có thẩm quyền chỉ định luồng lạch.

Nói cách khác, Mỹ đã và đang vận hành một dạng quyền kiểm soát thực tế đối với eo biển này thông qua sức mạnh hải quân, dù chưa hề có danh nghĩa pháp lý nào. Tuyên bố ‘lãnh thổ Mỹ’ của ông Trump, vì vậy, mang tính chính trị hơn là một bước ngoặt pháp lý, hợp thức hóa bằng ngôn từ cho một hiện trạng quân sự đã tồn tại từ nhiều tháng. Ông đã từng đưa ra ý tưởng này trước đó: theo New York Post, ngay từ tháng 3/2026 ông từng đề xuất đổi tên eo biển thành ‘Eo biển nước Mỹ’ hoặc đặt theo tên mình, sau khi các đồng minh châu Âu và châu Á từ chối tham gia một nỗ lực chung để bảo vệ tuyến hàng hải này.

Từ vụ ám sát Khamenei đến một cuộc chiến chưa có hồi kết

Để hiểu vì sao Washington lại đang nắm quyền kiểm soát quân sự một eo biển cách bờ biển Mỹ hàng chục nghìn cây số, cần nhìn lại điểm khởi phát của cuộc chiến. Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei đã thiệt mạng trong một cuộc không kích do Mỹ và Israel thực hiện ngày 28/2/2026, cùng với con gái, con rể và cháu gái, như chúng tôi đã đưa tin. Truyền thông Iran ước tính có từ 41 đến 43 triệu người tham dự đám tang kéo dài nhiều ngày, nơi đám đông hô vang khẩu hiệu đòi cái chết của ông Trump. Con trai ông, Mojtaba Khamenei, đã kế nhiệm làm lãnh tụ tối cao nhưng chưa xuất hiện công khai kể từ đó.

Cuộc chiến, mà giới chức Tòa Bạch Ốc nói là nhằm chấm dứt chương trình hạt nhân Iran và kích động một cuộc nổi dậy lật đổ chế độ, đã kéo dài gần sáu tháng tính đến thời điểm cuộc vận động hôm 14/8, theo New York Post. Nó cũng để lại một cái giá vật chất khổng lồ: chiến dịch quân sự vừa qua đã tiêu tốn khoảng 1.000 tên lửa Tomahawk, mỗi quả trị giá từ 2 đến 2,5 triệu USD, trong khi năng lực sản xuất của Mỹ chỉ đạt khoảng 90 đến 100 quả mỗi năm. Đây là một khoảng cách cung ứng đáng lo ngại nếu xung đột kéo dài thêm, và nó giải thích một phần vì sao Washington đang tìm cách chấm dứt thế giằng co bằng sức ép kinh tế thay vì tiếp tục tiêu hao vũ khí.

Ngoại giao chập chờn: thỏa thuận ký rồi vỡ, phái đoàn đi rồi về

Bức tranh ngoại giao trong những tháng qua là một chuỗi tiến rồi lùi. Một thỏa thuận hòa bình sơ bộ giữa ông Trump và Iran được ký ngày 17/6/2026, nhưng đã đổ vỡ vào tháng trước sau khi Iran tìm cách áp đặt quyền kiểm soát đối với Hormuz, kể cả bằng cách nổ súng vào tàu thương mại đang di chuyển trên một tuyến hàng hải ven bờ Oman được Mỹ phê duyệt, theo New York Post. Một vòng đàm phán dự kiến tại Geneva đã bị hủy, trong khi phái đoàn trung gian của Qatar vẫn tới Tehran và ngoại trưởng Iran có mặt tại Oman để bàn về an ninh eo biển, theo tin bài trước của chúng tôi. Đáng chú ý, cùng lúc đó lại có thông tin cho rằng một lệnh ngừng bắn đạt được từ tháng 4 đang được gia hạn vô thời hạn và duy trì, trong khi một bài viết khác của chúng tôi lại ghi nhận thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran đã sụp đổ. Sự mâu thuẫn giữa hai luồng thông tin này tự nó là một dấu hiệu: tình hình quá biến động để bất kỳ ai, kể cả các bên tham chiến, có thể mô tả nhất quán trong cùng một tuần.

Phó Tổng thống JD Vance, trả lời Fox News hôm 13/8/2026, xác định hai mục tiêu chính của Mỹ trong thế giằng co với Iran là ổn định thị trường năng lượng toàn cầu và ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Cùng ngày, Bộ trưởng Ngân khố Scott Bessent nói với Newsmax rằng Washington đang chuẩn bị áp dụng các biện pháp kinh tế chưa từng có tiền lệ nhắm vào Iran, kết hợp cô lập kinh tế với việc duy trì phong tỏa Hormuz để ngăn hàng hóa ra vào các cảng Iran. Đến tối 13/8, ông Bessent nói với New York Post rằng các biện pháp trừng phạt dự kiến công bố trong tuần tới sẽ siết chặt chưa từng có trong lịch sử cô lập kinh tế một quốc gia. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, theo Scripps News, cho biết Mỹ có thể duy trì phong tỏa hải quân chừng nào còn cần thiết.

Cái giá thực: từ giá xăng đến sức khỏe tâm thần thủy thủ đoàn

Ông Trump, tại buổi vận động, kêu gọi cử tri Mỹ chấp nhận trả giá xăng cao hơn như một cái giá cần thiết để ngăn Iran có vũ khí hạt nhân, và nói rằng chi phí kinh tế của cuộc chiến, bao gồm giá xăng khoảng 4 USD một gallon, là xứng đáng, theo New York Post. Con số này khớp với dữ liệu công khai: theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá xăng trung bình toàn quốc mới nhất là 4,01 USD một gallon cho kỳ đầu tháng 8/2026, dù đã giảm 1,79% so với kỳ trước đó — một dấu hiệu cho thấy thị trường có phần hạ nhiệt nhưng vẫn neo ở mức cao bất thường so với trước chiến tranh (đọc phân tích dữ liệu của chúng tôi). Đối với các gia đình gốc Việt ở Quận Cam hay Houston sở hữu tiệm nail, nhà hàng, hoặc chạy xe giao hàng, mỗi cent tăng thêm ở trạm xăng đều cộng dồn vào chi phí vận hành vốn đã mỏng biên lợi nhuận.

Ông Trump cũng nói Iran hiện chịu mức lạm phát 350% với đồng nội tệ gần như mất giá trị, theo New York Post — một con số, nếu chính xác, cho thấy sức ép kinh tế lên chính Iran còn dữ dội hơn nhiều so với gánh nặng giá xăng mà người tiêu dùng Mỹ đang chịu. Nhưng cái giá của cuộc chiến không chỉ nằm ở hóa đơn xăng. Người thân của các quân nhân trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln nói với truyền thông quân đội Mỹ rằng thủy thủ đoàn đang vật lộn với điều kiện sinh hoạt khó khăn.