Trái phiếu Mỹ rung chuyển khi lệnh ngừng bắn Iran hết hạn, lãi vay dài hạn tăng vọt

Một người về hưu ở Florida có khoản tiết kiệm nằm trong quỹ trái phiếu dài hạn có thể đã thấy giá trị danh mục sụt nhẹ trong tuần này, dù chẳng ai gọi điện báo cho họ biết vì sao. Đây là trường hợp giả định, nhưng nó phản ánh đúng cơ chế đang diễn ra: khi lợi suất trái phiếu tăng, giá của những trái phiếu cũ đang nằm trong tay nhà đầu tư lại giảm, bởi trái phiếu mới phát hành giờ trả lãi cao hơn.

Mắt xích khởi đầu là địa chính trị. Lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày giữa Mỹ và Iran đã hết hạn, và Tehran cảnh báo sẽ chuyển sang thế trận “hoàn toàn tấn công”. Tổng thống Donald Trump, trong một cuộc phỏng vấn với Fox News, đòi Iran phải giương cờ trắng đầu hàng và dọa sẽ bỏ dở việc gia hạn thỏa thuận. Một tàu chở hàng đã bị tấn công khi đi qua Eo biển Hormuz vào sáng thứ Ba, theo cơ quan hàng hải Anh được The Guardian dẫn lại. Diễn biến này đảo ngược đúng những gì chúng tôi từng đưa tin cách đây không lâu, khi Mỹ và Iran công bố thỏa thuận ngừng bắn kèm cam kết mở lại Eo biển Hormuz cho hàng hải quốc tế; lúc đó chính ông Trump cũng là người cảnh báo cả hai bên không được phá vỡ thỏa thuận.

Vì sao lợi suất tăng lại quan trọng

Lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm của Mỹ vọt lên mức cao nhất trong gần hai thập niên, chạm 5,321% trong phiên giao dịch, còn lợi suất kỳ hạn 10 năm nhích lên trên 4,7%. Đây không phải hiện tượng riêng của Mỹ. Ở Nhật, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm lên 2,94%, mức cao nhất trong ba thập niên, còn tại Đức, lợi suất kỳ hạn 10 năm đạt 3,2478%, cao nhất từ tháng 5/2011. Giới phân tích cho rằng thị trường đang đòi mức bù đắp cao hơn cho việc để vốn nằm im trong thời gian dài, trong bối cảnh nhu cầu tài chính cho quốc phòng và an ninh nguồn cung ngày càng lớn.

Giá dầu là mắt xích thứ hai. Dầu Brent tăng lên trên 91 USD một thùng, ngày tăng thứ ba liên tiếp, phản ánh lo ngại một cuộc xung đột mở rộng có thể cắt đứt tuyến vận chuyển dầu qua Hormuz. Giá dầu cao hơn nuôi dưỡng lo ngại lạm phát, và lạm phát cao hơn thường kéo lợi suất trái phiếu đi lên theo, vì nhà đầu tư đòi lãi suất thực dương.

Ai thắng, ai thiệt

Người vay có khoản vay lãi suất cố định dài hạn, kiểu vay mua nhà 30 năm, sẽ cảm nhận tác động rõ nhất: lãi vay mới thường bám theo lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài, nên khi lợi suất tăng, chi phí vay mua nhà cũng nhích lên. Ngược lại, người sắp mua trái phiếu mới phát hành lại được lợi vì lãi suất coupon cao hơn. Thị trường chứng khoán phản ứng tiêu cực: hợp đồng tương lai S&P 500 mini giảm, chỉ số MSCI châu Á - Thái Bình Dương ngoài Nhật giảm, còn Nikkei 225 sụt mạnh. Chỉ số biến động CBOE cũng chạm mức cao nhất trong hơn một tuần, cho thấy giới đầu tư đang phòng ngừa rủi ro nhiều hơn.

Trớ trêu là dù lợi suất trái phiếu tăng, khả năng Cục Dự Trữ Liên Bang (Fed) tăng lãi suất trong tháng 9/2026 lại giảm: giới giao dịch chỉ còn đặt cửa 36,6% cho một lần tăng lãi, giảm từ 48,4% một tuần trước, sau khi doanh số bán lẻ Mỹ bất ngờ sụt giảm. Nói cách khác, lợi suất dài hạn tăng không phải vì Fed sắp thắt chặt hơn, mà vì thị trường lo về rủi ro địa chính trị và nợ công dài hạn, một tín hiệu khác hẳn với chu kỳ tăng lãi suất thông thường.

Tác động cũng lan ra ngoài Mỹ. Đồng rupee Ấn Độ đã suy yếu qua mốc 95,50 sau khi Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ rút ngắn cửa sổ hoán đổi tiền gửi ngoại tệ, một phần vì các đồng tiền nhạy với giá dầu đang chịu áp lực chung.

Điều cần theo dõi tiếp

Biên bản họp gần nhất của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang sẽ được công bố trong tuần, và hội nghị Jackson Hole của Fed diễn ra ngay sau đó, hai mốc có thể cho biết Fed nhìn nhận rủi ro lạm phát từ giá dầu ra sao. Với độc giả đang cân nhắc vay mua nhà, khóa lãi suất hay không trong vài tuần tới có thể là quyết định đáng cân nhắc kỹ, vì lợi suất trái phiếu dài hạn hiện đang biến động theo tin tức Trung Đông nhiều hơn là theo dữ liệu kinh tế Mỹ.