Canada và Trung Quốc đạt thỏa thuận thương mại, tín hiệu 'trật tự thế giới mới'

Thủ tướng Canada Mark Carney đã kết thúc chuyến thăm Bắc Kinh, đạt được một thỏa thuận thương mại được mô tả là 'sơ bộ nhưng mang tính bước ngoặt'. Đây là lần đầu tiên một thủ tướng Canada đến thăm Trung Quốc trong gần một thập kỷ, báo hiệu sự tan băng trong quan hệ song phương.

Thỏa thuận tạm thời cho phép tới 49.000 xe điện Trung Quốc vào thị trường Canada. Đổi lại, Bắc Kinh sẽ giảm thuế đối với các mặt hàng của Canada như hạt cải dầu, tôm hùm và hải sản cho đến cuối năm. Cả hai bên cam kết giảm thuế quan trong các ngành công nghiệp chủ chốt.

Chuyến đi nhằm mục đích giảm sự phụ thuộc kinh tế của Canada vào Hoa Kỳ, nơi chiếm khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố Mỹ 'không cần các sản phẩm của Canada'.

Thỏa thuận đã gây ra phản ứng trái chiều ở Canada. Lãnh đạo phe đối lập chỉ trích ông Carney, nêu lên những lo ngại về an ninh và việc làm trong nước, đặc biệt là trong ngành công nghiệp ô tô.

Chuyến đi của Thủ tướng Carney tới Bắc Kinh là một ví dụ điển hình về chiến lược phòng ngừa rủi ro mà các cường quốc tầm trung đang áp dụng trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ-Trung ngày càng gay gắt. Động lực chính, như được thừa nhận công khai, là 'sự cấp bách' xuất phát từ mối quan hệ thương mại khó đoán định với chính quyền Trump ở Washington. Đối mặt với chủ nghĩa bảo hộ từ đồng minh thân cận nhất, Ottawa buộc phải tìm kiếm các thị trường thay thế, và Trung Quốc là một lựa chọn không thể bỏ qua.

Tuy nhiên, đây là một cuộc đi trên dây đầy rủi ro. Việc ông Carney sử dụng cụm từ 'trật tự thế giới mới' – một thuật ngữ được Bắc Kinh ưa chuộng để mô tả sự suy giảm ảnh hưởng của Mỹ – là một động thái ngoại giao táo bạo nhằm tạo thiện cảm với Chủ tịch Tập Cận Bình. Dù vậy, nó cũng có thể khiến các đồng minh phương Tây và Washington khó chịu. Thỏa thuận này không phải là một sự xoay trục hoàn toàn khỏi Mỹ, mà là một nỗ lực 'hiệu chỉnh' lại chính sách đối ngoại để tăng cường 'quyền tự chủ chiến lược'.

Những rủi ro tiềm tàng là có thật. Canada đang đánh cược bằng cách tăng cường sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc ở một số lĩnh vực, như hạt cải dầu, vốn từng bị Bắc Kinh sử dụng làm công cụ gây áp lực kinh tế trong quá khứ. Các nhà phân tích nhận thấy rằng mặc dù thỏa thuận mang lại lợi ích kinh tế trước mắt, nó không làm giảm khả năng Trung Quốc tái diễn hành vi 'ép buộc kinh tế' trong tương lai. Tóm lại, Ottawa có thể chỉ đang đổi một sự phụ thuộc khó lường (vào Mỹ) lấy một sự phụ thuộc tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn (vào Trung Quốc).

Thỏa thuận này không có tác động trực tiếp rõ rệt đến các doanh nghiệp nhỏ, vấn đề thị thực hay kiều hối của cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ.