Cựu TT Philippines Duterte Đối Mặt Tòa Hình Sự Quốc Tế Vì ‘Cuộc Chiến Chống Ma Túy’

Các công tố viên tại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) cáo buộc cựu Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte là trung tâm của chiến dịch chống ma túy tàn bạo, dẫn đến hàng ngàn người thiệt mạng. Lập luận này được đưa ra trong phiên điều trần sơ thẩm nhằm quyết định có đưa vụ án ra xét xử hay không.

Ông Duterte, 80 tuổi, đối mặt với ba tội danh chống lại loài người. Ông đã bị bắt tại Manila năm ngoái và được đưa đến The Hague. Tuy nhiên, ông đã không tham dự phiên điều trần hôm thứ Hai, viện lý do “già, mệt và yếu” cùng với mất trí nhớ.

Phía công tố cho rằng ông Duterte đã thành lập và mở rộng các “biệt đội tử thần” từ khi còn là thị trưởng Davao cho đến khi làm tổng thống, sử dụng các bài phát biểu để kích động bạo lực. Các luật sư bào chữa phản bác rằng những phát biểu của ông chỉ là “cường điệu” và “khoác lác”.

Ước tính của công tố viên ICC cho thấy có từ 12.000 đến 30.000 dân thường đã bị giết. Gia đình các nạn nhân đã theo dõi phiên tòa tại Philippines và một số đã đến The Hague. Tòa sẽ ra quyết định bằng văn bản trong vòng 60 ngày.

Vụ xét xử cựu Tổng thống Rodrigo Duterte tại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) là một sự kiện mang tính bước ngoặt đối với chính trị Đông Nam Á. Đây là lần hiếm hoi một cựu lãnh đạo trong khu vực phải chịu trách nhiệm trước một cơ quan tư pháp quốc tế về các chính sách được thực thi khi còn tại vị. Vụ việc này thách thức trực tiếp nguyên tắc chủ quyền quốc gia và không can thiệp, vốn là nền tảng trong quan hệ giữa các nước ASEAN.

Mô hình "cuộc chiến chống ma túy" của ông Duterte, với các biện pháp mạnh tay và bỏ qua quy trình pháp lý, từng được một số người coi là giải pháp tiềm năng cho các vấn nạn xã hội. Tuy nhiên, phiên tòa này phơi bày một thực tế khác: cái giá phải trả về nhân quyền và khả năng bị cộng đồng quốc tế truy cứu. Nó gửi một thông điệp rõ ràng đến các nhà lãnh đạo khác trong khu vực rằng các hành vi vi phạm nhân quyền trên diện rộng có thể dẫn đến hậu quả pháp lý cá nhân.

Sự tương phản giữa sự ủng hộ mạnh mẽ dành cho ông Duterte trong nước—thể hiện qua việc con gái ông, Sara Duterte, là ứng viên tổng thống tiềm năng—và sự lên án của quốc tế cho thấy sự phân cực sâu sắc. Điều này phản ánh một động lực chính trị quen thuộc, nơi một nhà lãnh đạo theo chủ nghĩa dân túy được dân chúng coi là người hùng, nhưng lại bị thế giới bên ngoài xem là một nhà lãnh đạo vi phạm các chuẩn mực quốc tế. Kết quả của phiên tòa, dù là gì, cũng sẽ tạo ra một tiền lệ quan trọng về trách nhiệm giải trình của lãnh đạo ở Đông Nam Á.

Vụ việc không có tác động trực tiếp đến các vấn đề kinh doanh hay di trú của người Mỹ gốc Việt. Tuy nhiên, phiên tòa thu hút sự chú ý trong cộng đồng, đặc biệt với những người có trải nghiệm lịch sử về bạo lực do nhà nước bảo trợ. Chủ đề về trách nhiệm giải trình của các nhà lãnh đạo và công lý cho nạn nhân tạo ra một sự cộng hưởng sâu sắc, gợi lại các cuộc đấu tranh đòi công lý trong quá khứ.