Gaza bước vào giai đoạn kế tiếp sau khi Israel thu hồi thi thể con tin cuối cùng

Israel hôm thứ Hai đã thu hồi thi thể con tin cuối cùng từ Dải Gaza, hoàn tất giai đoạn một của kế hoạch hòa bình do Mỹ làm trung gian với Hamas. Thi thể của sĩ quan cảnh sát Israel Ran Gvili, người thiệt mạng trong cuộc tấn công ngày 7/10/2023, đã được tìm thấy ở phía bắc Gaza.

Việc trao trả tất cả con tin, dù còn sống hay đã chết, là một điều khoản quan trọng. Với việc này được hoàn tất, sự chú ý giờ đây chuyển sang giai đoạn hai, vốn được cho là thách thức hơn. Giai đoạn này bao gồm việc mở lại cửa khẩu Rafah giữa Gaza và Ai Cập, triển khai một lực lượng an ninh quốc tế, giải giáp Hamas và tái thiết Gaza.

Hamas xác nhận cam kết với thỏa thuận và kêu gọi các nhà trung gian, đặc biệt là Mỹ, buộc Israel phải tuân thủ các nghĩa vụ của mình. Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố rằng giai đoạn tiếp theo là 'giải giáp Hamas và phi quân sự hóa Dải Gaza', chứ không phải tái thiết.

Liên Hợp Quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện đầy đủ thỏa thuận ngừng bắn và kêu gọi tạo điều kiện cho viện trợ nhân đạo không bị cản trở qua cửa khẩu Rafah, nơi hàng viện trợ đang tồn đọng.

Việc hoàn thành giai đoạn một của kế hoạch hòa bình là một bước tiến quan trọng, nhưng những tuyên bố trái ngược từ các bên cho thấy giai đoạn hai đầy rẫy chông gai. Trọng tâm của sự bất đồng nằm ở thứ tự ưu tiên và định nghĩa về thành công. Đối với Israel, Thủ tướng Netanyahu đã nêu rõ: mục tiêu trước mắt là an ninh thông qua việc giải giáp Hamas, và ông thẳng thừng gạt bỏ việc tái thiết. Lập trường này cho thấy Israel muốn loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa quân sự trước khi bàn đến bất kỳ giải pháp dài hạn nào cho Gaza.

Ngược lại, Hamas, Liên Hợp Quốc và người dân Palestine coi việc mở cửa khẩu Rafah và tái thiết là những nhu cầu nhân đạo cấp bách. Việc trì hoãn tái thiết sẽ khiến cuộc khủng hoảng nhân đạo thêm trầm trọng.

Áp lực lớn nhất hiện đang đè nặng lên Hamas về việc giải giáp vũ khí. Các quan chức Mỹ dưới thời chính quyền Trump tỏ ra tự tin rằng Hamas sẽ tuân thủ, đề cập đến một 'chương trình rất tốt để giải giáp' đi kèm với ân xá. Tuy nhiên, việc một tổ chức vũ trang đã cai trị Gaza trong hai thập kỷ tự nguyện từ bỏ vũ khí—biểu tượng quyền lực của họ—là một thách thức cực kỳ lớn. Lời đe dọa của Tổng thống Trump về 'hành động khác' nếu Hamas 'chơi trò' cho thấy Washington sẵn sàng sử dụng cây gậy, nhưng tính hiệu quả của nó vẫn còn là một câu hỏi mở. Sự khác biệt cơ bản trong mục tiêu của Israel (an ninh tuyệt đối) và nhu cầu của Palestine (cứu trợ và tái thiết) có thể dễ dàng làm chệch hướng toàn bộ tiến trình.