Mỗi lần ranh giới nguyên trạng bị nới thêm một chút, phía Palestine coi đó là bằng chứng cho một kế hoạch thay đổi hiện trạng dài hạn.
Bài học từ năm 2023
Cứ mỗi lần đám đông người Israel tiến vào khu đền Al-Aqsa với quy mô lớn, câu hỏi không phải là liệu có phản ứng hay không, mà là phản ứng đó sẽ đến từ đâu và ở mức độ nào. Tháng 10/2023, chỉ huy quân sự Hamas Mohammed Deif tuyên bố cuộc tấn công bất ngờ vào Israel — khiến hơn 1.200 người Israel thiệt mạng và khoảng 150 người bị bắt làm con tin — là để trả đũa cho những gì ông gọi là hoạt động của Israel tại khu đền Al-Aqsa, và đặt tên chiến dịch là "Operation Al-Aqsa Storm" theo chính lời Deif nói. Đó là minh chứng rõ nhất rằng địa điểm này không chỉ là chuyện tôn giáo cục bộ — nó là ngòi nổ có thể kéo cả khu vực vào xung đột quy mô lớn.
Cơ chế: một thỏa thuận bị bào mòn dần
Khu đền Al-Aqsa nằm trên phần lãnh thổ mà Israel chiếm được từ Jordan trong cuộc chiến năm 1967 rồi sau đó sáp nhập — một hành động mà phần lớn các nước trên thế giới không công nhận. Một thỏa thuận từ năm 1967 cấm người không theo Hồi giáo cầu nguyện tại khu vực này, chỉ được phép tham quan. Nhưng ranh giới giữa "tham quan" và "cầu nguyện" ngày càng mờ nhạt: theo Al Jazeera, cảnh sát Israel đã cho phép hơn 1.000 người Israel cầu nguyện ngay tại khu vực này hôm thứ Năm, trong khi những người định cư thực hiện các nghi lễ Talmud công khai. Đây chính là cơ chế then chốt — mỗi lần giới hạn nguyên trạng bị nới thêm một chút, phía Palestine coi đó là bằng chứng cho một kế hoạch thay đổi hiện trạng dài hạn, còn phía Israel theo chủ nghĩa dân tộc tôn giáo coi đó là "tiến bộ".
Ai được, ai mất
Về mặt chính trị trong nước Israel, Bộ trưởng Ben-Gvir và liên minh cực hữu của ông là bên hưởng lợi rõ nhất: mỗi lần chuyến thăm khu đền được truyền thông đưa tin, đó là cơ hội để khẳng định vị thế với cử tri theo chủ nghĩa dân tộc tôn giáo. Ngược lại, chính quyền Palestine và Jordan — quốc gia giám sát tôn giáo tại khu đền theo thỏa thuận lịch sử — mất đi vị thế kiểm soát trên thực địa. Bộ Ngoại giao Jordan gọi chuyến thăm của Ben-Gvir là hành động "báng bổ" và "khiêu khích không thể chấp nhận", đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế gây áp lực buộc Israel dừng các hành vi vi phạm tại các địa điểm linh thiêng của Hồi giáo và Cơ Đốc giáo ở Jerusalem.
Điều cần theo dõi tiếp
Tiền lệ gần nhất cho thấy phía Mỹ thường chọn ngôn ngữ trung dung nhưng có tính cảnh báo. Trong một sự kiện tương tự trước đây liên quan tới cuộc diễu hành cờ ở Jerusalem, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Vedant Patel đã kêu gọi các bên kiềm chế và tránh hành động gây kích động. Cảnh sát Israel khi đó cũng khẳng định đoàn diễu hành sẽ không tiến vào chính khu đền — một ranh giới mà năm nay dường như đã bị vượt qua với số người vào bên trong đông hơn nhiều. Điểm cần theo dõi tiếp là ngày thứ Sáu, khi các cuộc đột nhập được dự báo tiếp diễn đúng lúc lễ cầu nguyện thứ Sáu thường thu hút đông đảo người Palestine — thời điểm nguy cơ va chạm trực tiếp tăng cao nhất. Với độc giả tại Mỹ, mối liên hệ thực tế nằm ở chỗ bất kỳ leo thang mới nào tại địa điểm này đều có lịch sử kéo theo phản ứng vũ trang vượt ra ngoài biên giới Israel và Dải Gaza, ảnh hưởng đến ổn định khu vực mà Washington vẫn có lợi ích ngoại giao và an ninh trực tiếp.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.